سه شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶,Nov 21 2017
عضویت در خبرنامه

یادداشت وارده:

نقدی بر نحوه برگزاری مراسم شام غریبان ارسنجان

۱۳ مهر ۱۳۹۶ - ۲۳:۳۰:۵۸ کد مطلب: 6428


به گزارش ارسن نیوز، ماجرای شام غریبان را همه می دانند. پس از شهادت امام حسین علیه السلام و مردان همراهش، اجساد شهدا در بیابان کربلا رها شد. نقل است که قبیله بنی اسد در حاشیه این قسمت از کربلا چادرنشین و ساکن بودند. زنان این قبیله مردان خود را ترغیب می کنند که اجساد شهدا را دفن کنند. مردان قبیله از ترس عبیدالله، غروب روز دوازدهم محرم (شب سیزدهم) به صورت پنهانی و بدون سر و صدا در محل جنگ حاضر شدند و با کمک حصیر هایی، اجساد قطعه قطعه شده را به خاک سپردند.

بسیاری از شیعیان، به صورت نمادین، این مراسم را در غروب روز عاشورا انجام می دهند.

اما ارسنجانی ها این مراسم را که بیشتر شبیه نمایش است در زمان درست خود، یعنی شامگاه دوازدهم  شام غریبان را برگزار می کنند که در نوع خود جالب توجه است.

از زمان های بسیار قدیم برگزاری مراسم شام غریبان ارسنجان تغییراتی را تجربه کرده  است. جالب ترین شیوه ی برگزاری شام غریبان در ارسنجان، مربوط به دهه پنجاه می باشد. در این سال ها جوانان و مردان هیات های عزاداری، در محل تکیه ، حسینیه ، مهدیه یا مساجد جمع می شدند. ابتدا اعضای هیات امنا، سخنران ها، مرثیه خوان ها یا نوحه خوان ها تاریخچه شام غریبان را برای جوانان توضیح می دادند و  آن گاه بدون کوچک ترین تجهیزات صوتی به عزاداری می پرداختند.

پس از عزاداری مختصر، به سمت آرامستان شهر حرکت می کردند. در مسیر آرامستان نیز سکوت را آن چنان رعایت می کردند که حتا صدای راه رفتن آن ها نیز شنیده نمی شد. یکی از قسمت های مهم این نمایش، خواندن نوحه مخصوص شام غریبان بود که همه ما آن را شنیده ایم:

امشب به صحرا بی کفن جسم شهیدان است    شام غریبان است

امشب شب شام غریبان است جسم حسین عریان اندر بیابان است

امشب نوای کودکان بر بام کیوان است         شام غریبان است

امشب به دشت کربلا نالان یتیمانند            تا صبح گریانند

بر خاک بی غسل و کفن رعنا جوانانند      خوابیده عریانند

بر غربت اجسادشان عالم پریشان است  شام غریبان است

 

نوحه خوان این نوحه را آرام و با صدای نفس می خواند و عزادارن نیز آن را باصدای نفس پاسخ می دادند. حرکت هیات نیز به صورت منقطع انجام می شد. بدین صورت که بعد از حدود هر پنجام متر راه پیمایی می نشستند و آرام نوحه خوانی می کردند و سپس برمی خاستند و به حرکت خود ادامه می دادند.

در برگزاری این مراسم کودکان اجازه حضور نداشتند چرا که انتهای راه، آرامستان ارسنجان بود. در قدیم آرامستان محلی ترسناک، تاریک و پر از داستان های خرافی و ساختگی بود که بزرگسالان نیز جرات نمی کردند در شب های تاریک پا به آن جا بگذارند. فقط در شام غریبان و به صورت دسته جمعی بود که آرامش آرامستان را به هم می زد. با این حال نیز جمعیت حاضر از هم جدا نمی شدند و کنار هم حرکت می کردند که این نزدیکی گاهی موجب وحشت و ترس از یکدیگر می شد. بودند جوانانی که در این شب برای شوخی با دوستان خود، دست به کارهای خطرناکی می زدندکه پرداختن به آن ها، در این نوشته نمی گنجد. بگذریم.

وقتی که هیات به آرامستان می رسید، به ساختمان مرده شورخانه (غسالخانه ) می رفتند و تنها تابوت موجود که چوبی، کهنه و سنگین بود را به صورت نمادین بر می داشتند و در آرامستان می چرخاندند تا شام غریبان قبیله بنی اسد را بازسازی کنند. این مراسم برای بزرگترها قسمتی از سوگواری ، برای جوانان تفریح و سرگرمی و برای نوجوانان پر از هیجان بود. اما برای همه از جمله نویسنده این نوشتار، زمینه ای برای تعریف های غلو آمیز نوجوانان را ایجاد می کرد.

مراسم اصلی در همین جا به پایان می رسید، اما از آن جا که بعضی از جوانان دوست نداشتند این مراسم تمام شود، آن را ادامه می دادند؛

کم کم با ایجاد روشنایی هایی که در آرامستان به ویژه مزار شهدا نصب شد، تاریکی، وحشت و ترس هم از آن جا رخت بست. طوری که مراسم شام غریبان ارسنجان به طور کلی شکلی دیگر به خود گرفت. حضور زنان، دختران جوان و کودکان با شمع های فراوانی که بر مزار مردگان خود روشن می کنند، چهره ی شب  آرامستان را به پارک زیبایی مبدل می کند. با پخش شیر داغ ، کیک، چای و خوراکی های نذری به همراه شمع های روشن بر سر مزارها، گویی به جشن تولد مردگان دعوت شده ایم و نه مراسم سوگواری شام غریبان.

 

سماع هر کسی رنگ روزگار وی دارد. (ابوسعید ابوالخیر)

 

علیرضا نعمت الهی

مهرماه نود و شش









نام:                       

پست الکترونیک:  
نظر شما:  
نقدی بر نحوه برگزاری مراسم شام غریبان ارسنجان